Artikel Minipers juni 2026:

‘Vliegveld’ in Escharen?

Bij het zien van bovenstaande foto, afkomstig uit het album van Huub van Sambeek, dachten wij in eerste instantie te maken te hebben met een carnavalsfoto. Toen we later hoorden dat oudere inwoners van de Bolt en de Lage Hei vertelden dat er daar in oorlogstijd kleine vliegtuigjes in de weilanden stonden, besloot EstersHeem verder op onderzoek uit te gaan.
Willy Arts, Jan Roefs en Jan van den Hoogen hebben verschillende archieven doorgespit, luchtfoto’s bekeken en gesprekken gevoerd met ooggetuigen en hun nakomelingen, onder anderen Jo Habraken, Tien Lucassen, Wim van den Hoogen, Lisa van Sambeek en Matt Gerrits. Dat leverde gelukkig voldoende bewijs op.

Escharen blijkt daadwerkelijk een klein vliegveldje te hebben gehad.

Wat we nu weten, is het volgende.
De term ‘vliegveld’ is eigenlijk wat groot gekozen. Het ging meer om een eenvoudige vliegstrip, of beter gezegd: een weiland dat tijdelijk dienstdeed als landingsbaan. Het betreffende perceel lag tussen boerderij De Groote Mulder en de boerderij van Kis Habraken in. De gevonden coördinaten in de archieven wijzen naar een locatie nabij de plek waar tegenwoordig familie Van Eldijk, Hondsdijk 2, woont.

In het reeds bevrijde Escharen was de vliegstrip in gebruik van 2 oktober tot 4 november 1944. In die periode landden en vertrokken hier dagelijks drie lichte verkenningsvliegtuigjes van het type Auster. De toestellen behoorden tot het Britse 658th Air Observation Post Squadron. Deze kleine vliegtuigen werden ingezet voor verbindings- en commandovluchten, terreinverkenningen en trainingen.
Onlangs vonden we via internet, in een Londens archief, het Operations Record Book. Hierin staan alle vluchten vermeld die door ‘onze’ vliegtuigen zijn uitgevoerd. De bemanning bestond telkens uit twee Britse militairen: een piloot en een waarnemer. In Escharen bevond zich tevens het hoofdkwartier van het squadron, het SHQ, het commandocentrum dus. Hier werden administratieve en logistieke taken uitgevoerd. 

Boltsestraat 4, Familie Habraken-Verhallen

Kis en An Habraken met zoontje Jo

De manschappen verbleven op de boerderij van Kis en An Habraken, tegenwoordig Boltsestraat 4. We spraken met hun oudste zoon Jo, die ons nog veel wist te vertellen. Op de boerderij verbleven niet alleen de militairen, maar hier was ook het kantoor en een gaarkeuken ingericht. Met jeeps reden de manschappen vanaf de boerderij naar de vliegstrip, waar de vliegtuigjes stonden.

De activiteiten op dat weiland hadden vanzelfsprekend een grote aantrekkingskracht op de schooljeugd. Zij hadden vrij van school want daar zaten Engelse militairen in gelegerd. Ook wanneer er niet gevlogen werd, was er voor de kinderen volop vertier.  Soms werd er chocolade of witbrood uitgedeeld. Ooggetuigen vertelden dat zij als kind een rondrit mochten maken in een jeep. Achterin dit legervoertuig zorgde dat tochtje over de Bolt, de Bus en door de Lage Hei voor een onvergetelijke ervaring. De rondhangende kinderen werden soms ook in de maling genomen. Hen werd beloofd dat ze zelf mee mochten vliegen wanneer ze de volgende ochtend een ‘hortje’ verse eieren kwamen brengen. Of dat ooit echt gebeurd is, valt te betwijfelen, al hield een enkeling vol daadwerkelijk gevlogen te hebben.

Op 4 november 1944 vertrok het squadron voor een volgende missie naar Frankrijk. Het weiland bleef achter alsof er niets was gebeurd; de lichte vliegtuigen waren immers gewoon op het gras geland. Toch maakte het korte verblijf van de Austers veel indruk.

Het bevrijdingsfeest van 1945 werd in Escharen gevierd achter café Van Raay. Daar stond een feesttent en voor de kinderen was er een soort kermis. Voorafgaand aan deze viering trok een feestelijke optocht door het dorp.
Ook de jeugd van de Bolt en de Hoogeweg deed mee met een nagebouwde Auster.

Bovenstaande foto is dus toen gemaakt.
Zittend in het vliegtuig: Huub en Tien van Sambeek
In het midden: Iet van Sambeek, Piet van der Cruijsen, Lisa van Sambeek, Cor van der Cruijsen, Tonia Gerrits en Buud van Sambeek
Onderaan: Toon Gerrits, Piet Gerrits en Cor van den Hoogen

De foto in ons archief blijkt dus geen foto van carnavalsvierders te zijn, maar een foto van dorpsgenoten die de bevrijding vierden door een Auster na te bouwen. Een bijzondere herinnering dus aan de Tweede Wereldoorlog hier in Escharen.

Hieronder de onderzoek gegevens:

658 AOP squadron

Met de opmars van de geallieerde legers in september 1944 in Nederland, verschenen ook ongewapende lichte verkenningsvliegtuigjes in ons luchtruim. Deze toestellen bij de Britse en Canadese strijdkrachten Taylorcraft Austers. De Austers, die onder operationeel bevel van de landmacht stonden, waren ingedeeld bij de AOP (Air observation Post) squadrons van 2nd Tactical Air Force (TAF).

De Austers, die zich vooral op artilleriewaarneming voor Montgomery’s 21e Army Group toelegden, waren een vaste verschijning boven de frontlijn wanneer eigen geschut doelen onder vuur nam . Zij opereerden samen met de Forward Observation Officers van de artillerieafdelingen die vanuit waarnemingsposten in de voorste linie de vuurleiding verzorgden. Met rookmarkeringen gaven de Austers tevens doelen aan voor jachtbommenwerpers. Voorts fotografeerden de Austers voor de landmacht gronddoelen op en vlak achter de frontlijn. Tevens fungeerden zij als verbindings- en koeriersvliegtuigen achter het front.

Doorgaans opereerden de Austers vanaf grasstrips. Wanneer een jeep er zonder al te hevig hobbelen met ruim veertig kilometer per uur overheen kon rijden, dan was de strip geschikt voor de vliegtuigen. Een Auster had genoeg aan een strook grasland van nog geen driehonderd bij dertig meter. Een sprekend voorbeeld hiervan was de Paashoef ten zuidoosten van Gemert. Nadat militairen op 26 september 1944 de afrastering tussen enkele aaneengesloten weilanden hadden verwijderd, was binnen enkele uren het landingsterrein gereed. Op 29 september landde de eerste Auster van het 658 AOP Squadron op de nieuwe strip. Na deze vier dagen te hebben gebruikt, vertrok de eenheid Headquarters Flight naar Escharen bij Grave. Een dergelijk kort gebruik was eerder regel dan uitzondering, hoewel het hoofdkwartier van het 658 AOP squadron van 4 november 1944 tot 5 maart 1945 in St.Hubert bij Mill gestationeerd bleef.

Bron: Vliegvelden in oorlogstijd NIMH

Het Operations Record Book van 658 AOP vermeldde de verhuizing naar Escharen met de coördinaten op 2 Oktober 1944.

Volgens de stafkaart is de plaats van verhuizing naar de Hondsdijk, de vliegstrip blijkt iets zuidwestelijker te liggen bij de Eikelenberg.

Luchtfoto genomen op 5500 meter hoogte op 12 oktober 1944

Verklaring foto onderschrift

Op deze foto van 12 Oktober 1944 zijn de  4 Austers te zien!

De opname uit 1944 geprojecteerd over een huidige luchtfoto, in het midden zijn de Austers zichtbaar.